ریشهی پیشاهندواروپایی «*pelh» به معنای «پوشال، کاه، آشغال» با بن «*pel» (خاکستری، رنگپریده) همریشه است و در مدخل «پیر» مفصل بدان پرداختهام.
این ریشه در زبانهای آریایی به بن «*پَرْهوش» تبدیل شده و چنین واژگانی را در زبانهای باستانی ایرانی نتیجه داده است:𒉺𒊑𒋫𒀭𒉡 (پَریتانّو: خاکستری، پیر) هوری-میتانی، aSuruop (پُوروشَه: خاکستری، رنگپریده) اوستایی، परुष(پَروسَه: خال خالی، زمخت) و पलित (پَلیتا: موی خاکستری، گلولای) و पलाल (پَلالَه: نی، بوریا) سانسکریت، 𑀧𑀮𑀺𑀅 (پَلیَه: خاکستری) پراکریت مهاراستری، «پَلیتَه» (پیر، خاکستری) پالی، ալի (آلی: کف روی موج، موی خاکستری، پیری) و ալիք (آلیک: موی خاکستری) وալեւոր (آلِوُر: سالخورده) ارمنی کهن،
در زبانهای زندهی ایرانی از این بن چنین کلماتی را میشناسیم: «بلال» (ذرت) پارسی، ալեւոր (آلِوُر: سالخورده) و ալիք (آلیک: موی خاکستری) ارمنی، plak (پیرمرد) آلبانیایی،
معنای «ذرت» برای این ریشه از زبانهای هندی برخاسته و اولین نشانههای این دلالت در سانسکریت دیده میشود. بازماندگان این واژه در زبانهای هندی به این صورتها دیده میشوند: पलाल (پَلال) و पलित (پَلیت: پیر، خاکستری) هندی و பலாலம் (پَلالَم) و பலிதம் (پَلیتَم: پیر، خاکستری) تامیلی،
معلوم نیست اسم بِلال حبشی که نامش در اصل بلال بن ریاح بن حمامه بوده، ارتباطی با این ریشه داشته باشد. گفتهاند که نام او (بلال) در عربی به معنای «آب، آنچه گلو را تر کند» بوده است. اما چنین واژهای یا ریشهای که آن را به دست دهد در زبانهای سامی نداریم. بنابراین این شرحی دیرآیند و جعلی است که احتمالا بر اساس صدای زیبای بلال حبشی و مؤذن بودنش ساخته شده است.
به نظرم این نام از همین ریشه برخاسته باشد. معنای اصلی ریشهی آریایی «*پَرهوش» چنان که گفتیم «خاکستری، رنگپریده» است و این دقیقا واژگونهی صورت بلال حبشی است که سیاهپوست بوده است. این را هم میدانیم که در عربستان رسمی رایج بوده که نام غلامان را واژگونهی شکلشان میگذاشتهاند. چنان که «کافور» هم نام مشهور دیگری برای غلامان سیاهپوست بوده است.
بلال و سایر سیاهپوستان حجاز اغلب از جنوب و منطقهی یمن به شمال آمده بودند و یمن از دیرباز با بنادر هندوستان ارتباط تجاری داشته است. بنابراین احتمال این که کلمهی «بلال» (احتمالا در معنای خاکستری و رنگ پریده) به میان مردم یمن راه یافته باشد، هست. بلال در ضمن غلام امیه بن خلف بوده که با یمن تجارت داشته است. اگر نام بلال از خاستگاهی هندی آمده باشد، مسیر انتقالش چنین بوده است. وگرنه به زبانی دیگر و سرچشمهای ناشناخته مربوط میشود که دانسته نیست.