ریشهی هندواروپایی «*po-ti» به معنی «در برابر، مقابل» همان است که poti (پُوتی: در مقابل) یونانی را به دست داده است. این بن در زبانهای ایرانی به «*پَت» تبدیل شده و معنایش به «به سوی، در برابر، علیه» تعمیم یافته است. در پارسی «به» از این ریشه باقی ماندهاند که در حالتهای ترکیبی (بدو، بدین، بدان) همچنان «ت» باستانیشان را در قالب «د» حفظ کردهاند.
سایر صورتهای واژهی «به» چنیناند: «پَیْتی» اوستایی، 𐎱𐎫𐎡𐎹 (پَتییْ) و «پَتیش» پارسی باستان، «پَت» پهلوی و پارتی و تورفانی، «پتایچ» سغدی، «پَتا» سکایی، «پا» بلوچی و پشتو و پراچی،
این حرف در متون ادبی پارسی بیشماربار به کار گرفته شده است.