ریشهی ترکی «*بَیَه» به معنای «قدیمی، گذشته» در پارسی از سویی نام ایلی نیرومند است و از سوی دیگر به خوراک مانده و خشک شده اشاره میکند. معنای اسم ایل بیات قاعدتا «دیرینه، کهن» بوده، و در ترکی عثمانی «بیات» به معنای «پیر و قدیمی» کاربرد داشته است.
این بن در ترکی کلمات چندانی نزاده است و کاربردش در پارسی هم به همین تک کلمه با معنای دوگانهاش محدود است. «بیات» در شعر و ادب پارسی به ندرت به کار گرفته شده و فقط مولانا به آن علاقه داشته است:
مولانای بلخی: « طرب که از تو نباشد بیات میگردد بیار جام که جان آمدم ز عشق بیات»
و: «تو هم نو شو تو هم نو شو بهل نطق بیاتی را شکوفه و میوه بستان برات هر درخت