ریشهی آریایی «*تَوچ» به معنای «پوشاندن، محافظت کردن» واژگانی اندک زاده و پیوندش با ریشههای کهنتر پیشاهندواروپایی روشن نیست و بن «*twek» که برایش پیشنهاد شده، انگار بر اساس همین خوشهی محدود از کلمات ساخته شده باشد و مشتقهای چندانی ندارد. ریشهی اصلی آن به نظرم «*teg» پیشاهندواروپایی است به همین معنای «محافظت کردن» که در «تاج» شرحش را آوردهام. این احتمال هم هست که این ریشه از زبانهای بومی پیشاآریایی وامگیری شده باشد و یا در ناحیهای محدود شکل گرفته باشد، چون در شکل «*توچ» همتایی در شاخهی اروپایی زبانهای هندواروپایی ندارد. در زبانهای باستانی ایرانی از این ریشه چنین کلماتی زاده شدهاند: «توِکاش» (بدن) هیتی، त्वच् (تْوَچ: پوشش، پوست درخت) و त्वचति (تْوَچَتی: پوشاندن) سانسکریت، «تَکَه» (سپر) و «تَکَهبارهَ» (سپردار) پارسی باستان، «تُوز» (پوشش، پوست درخت) پهلوی،
در زبانهای زندهی ایرانی از این ریشه چنین کلماتی را سراغ داریم: «توز» (پوشش کمان) و «تو» (سرشیر) پارسی قدیم، «توک» (پوست، رویه) و «خُمْتوک» (سرشیر) لری. त्वचा (تْوَچا: پوست) هندی هم از همینجا آمده است.
کلمهی یونانی کهن sakos (ساکُس: سپر) هم احتمالا از همینجا آمده باشد و وامگیری از پارسی باستان باشد. این را از گرتهبرداری «سپردار» به صورت feresakos (فِرِساکُس) هم میبینیم. هرچند پیشنهاد بیکس[1] را هم در این مورد داریم که میگوید شاید این بن از زبانهای سامی برگرفته شده باشد و با «ساک» خویشاوند باشد.
این کلمات در شعر و ادب پارسی به ندرت به کار گرفته شدهاند:
اسعد گرگانی: «زره را در میان پروین فگنده کمان را توزهی مشگین فگنده»