جنت


آخرین به روزرسانی:
جنت

 

ریشه‌ی سامی «*جنن» به معنای «پنهان، مخفی» در زبان‌های کهن ایرانی چنین واژگانی را زاده است: 𐎂𐎐 (گَن: باغ، در اصل یعنی: محصور) اوگاریتی، 𐤌𐤂𐤍 (مگن: سپر) فنیقی، ܡܓܶܢܳܐ (مَگِنّا: سپر) و ܓܢܝܬܐ‎ (گِنْیاتا: نهانگاه، اجنه) سریانی، מָגֵן (ماگِن: سپر) و מג׳נון (مَجْنون) و גַּן‎ (گَن: باغ، جای محصور) عبری، 

در پارسی از این ریشه چنین کلماتی را سراغ داریم: «جنین»، «مجنون»، «دارالمجانین»، «جنون»، «جنت»، «جَنّات [عدن]»، «جنان»، «جنت‌آباد». چنان که در مدخل «جن» شرح داده‌ام، این ریشه با «جن» به معنای «موجود زیانکار و اهریمنی» ارتباطی ندارد.

در سایر زبان‌های ایرانی از این بن چنین کلماتی زاده شده‌اند: «مِجَنّ» (سپر) و «جِنّ» و «مَجْنون» و «جُنون» و «جَنَّه» (دیوانگی) و «أَجِنَّه» (نطفه‌ها، جنین‌ها) عربی، «جونون» (جنون) و «جَنَّت» (باغ) اردو، מג׳נון (مَجْنون: دیوانه) عربی یهودی، «جَنَّت» (باغ) و «مِجْنون» (دیوانه) ترکی، მიჯნური (میژْنوری: مجنون) گرجی، ջանաթ (جَنَت: باغ) ارمنی، йәннәт (یانّات: باغ) باشکیری، ҷаннат (جَنَّت: باغ) پارسی تاجیکی، «جَنَّت» (باغ) ازبکی، «جِنِّت» (باغ) ترکی اویغوری، жәннат (جَنَّت: باغ) قزاقی، џьанаҭ (ژَنَت: باغ) ابخازی، xhennet (جنت) آلبانیایی، Джаннат (ژَنَّت: جنت، باغ) اینگوش، 

         این واژگان در زبان‌های هندی هم وامگیری شده‌اند: जुनून (جونون: جنون) و मजनू /मजनूँ (مَجْنو: مجنون) و जन्नत (جَنَّت: باغ) هندی، ਜਨੂਨ (جَنون: جنون) پنجابی، মজনু (مُجُنو: مجنون) بنگالی، 

         برخی از این کلمات به ویژه «جنّت» در معنای «باغ» در زبان‌های دیگر نیز وامگیری شده‌اند: ጀነት (گانّات) حبشی امهری، «جِنَّه» برمه‌ای، «اون» (جنت، باغ) چاگاتای، Џѐнет/ џѐннет (ژِنِت/ ژِنِّت: جنت، باغ) صربی-کروآتی،Джанна́т / джанна́т (ژَنَّت: جنت، باغ) روسی و اوکراینی، Jannat (جنت، باغ) انگلیسی، ጀነት (گانّات: جنت، باغ) حراری، еннет (یِنِّت: جنت) نوقای، жәннәт (جَنَّت: باغ) تاتاری، «اَلیجَنَّه» (جنت، باغ) هوسه، «جُنُّت» (جنت، باغ) برمه‌ای روهینگیا، «جَنَّهْ» (جنت، باغ) مالایی

         در شعر و ادب پارسی این کلمات بسیار به کار گرفته شده‌اند:

ابوسعید ابوالخیر: « دوزخ شرری ز آتش سینه ماست             جنت اثری زین دل گنجینه ماست»

فرخی سیستانی: « شنیده بودم کوثر یکی و جنت هشت           هزار جنت دیدم هزار کوثر بیش»

حافظ شیرازی: « مباحثی که در آن مجلس جنون می‌رفت                 ورای مدرسه و قال و قیل مسیله بود»

غالب دهلوی: « چمن طراز جنونیم و دشت و کوه از ماست               به مهر داغ شقایق بود قباله ما»