ریشهی پیشاهندواروپایی «*deh/ * dehy» به معنای «مکیدن، شیر دادن» در زبانهای کهن اروپایی چنین کلماتی را زاده است: qhsqai (ثِسْثایْ: مکیدن) و qhlh (ثِلِه: نوک پستان) و qhlus (ثِلوس: گاو شیرده) و tiqhnh (تیثِنِه: دایه) یونانی، femina (زن، در اصل یعنی: شیر دهنده) و fellare (مکیدن) و filius (پسر، در اصل یعنی: مکنده) و fetus (باردار، بارور) لاتین، fame/ feme/ fam (مادینه، زن) و fœtus (جنین) فرانسوی کهن، taen (مکیدن) و tutto (پستان) آلمانی کهن، dien/ tien (مکیدن) آلمانی میانه، deon (مکیدن) و delu (نوک پستان) و da (گوزن ماده) انگلیسی کهن، dadan (پنیر) پروسی کهن، 𐌳𐌰𐌳𐌳𐌾𐌰𐌽 (دادّیان: شیر مکیدن) گتی، dinu (بره) ایرلندی کهن، доити / ⰴⱁⰹⱅⰹ (دُویْتی: شیر دوشیدن، شیر خوردن) اسلاوی کهن کلیسایی، доити (دُییتی: شیر دوشیدن) اسلاوی کهن شرقی، dæggia (مکیدن، شیر دادن) سوئدی کهن، femna/ feme (مادینه، زن) اوکسیتان کهن، fembra/ femna (مادینه، زن) اسپانیایی کهن،
در زبانهای زندهی اروپایی از اینجا چنین کلماتی را سراغ داریم: Titte (پستان) و Zitze (نوک پستان) آلمانی، tit (پستان) و female (مادینه) و feminist (زنگرا) و fellate (مکیدن و لیسیدن اندام تناسلی) و fellatio (تماس جنسی دهانی) و fetus (جنین) انگلیسی، fœtus (جنین) فرانسوی، dele (زالو) و žįsti (شیر خوردن، پروردن) لیتوانیایی، даі́ць (دائیتْس: شیر دوشیدن) بلاروسی، дої́ти (دُییتی: شیر دوشیدن) اوکراینی، дои́ть (دُئیتْیْ: شیر دوشیدن، شیر خوردن) روسی، доя́ (دُیَه: شیر دوشیدن، شیر نوشیدن، سوءاستفاده کردن) بلغاری، до́и (دُئی: شیر دادن) مقدونی، до̀јити (دُییتی: شیر خوردن) صربی-کروآتی، dojīti (شیر خوردن) اسلوونیایی، dojit (شیر دوشیدن) چک، doić (شیر دوشیدن) لهستانی، dagga/dia (مکیدن) و däggdjur (پستانداران) سوئدی، dægge/ die (مکیدن) دانمارکی، famen (مادینه، زن) رومانیایی، femmina (مادینه، زن) و feto (جنین) ایتالیایی و سیسیلی، femina/ emina/ femia (مادینه، زن) ساردینیایی، fembra (مادینه، زن) کاتالان، femina (مادینه، زن) و feto (جنین) اسپانیایی، fêmea/ fémea (مادینه، زن) و feto (جنین) پرتغالی،
در میان این واژگان «فمن/ فمینیست» در پارسی نو وامگیری شده است.
در زبانهای آریایی این ریشه به «*دا/ *دایْ» تبدیل شده و همان معنای اصلی را حفظ کرده است. از این بن در زبانهای ایرانی کهن چنین واژگانی زاده شدهاند: Ad/ YAd (دایْ/ دا: پروردن، مراقبت کردن) و hayAd (دایَهْ: پرورنده) و uned (دِنو: جانور مادینه) و uyAdoag (گَئُودایو: گاودار، پرورندهی گاو) و ayDioag (گَئُویْذیَه: گاوبان) اوستایی، धयति (دْهَیَتی: مکیدن، شیر خوردن، پروردن) و दधि (دَدْهی: پنیر) و दधन् (دَدْهَن: ماست) سانسکریت، 𑀤𑀳𑀺𑀅/ 𑀤𑀳𑀺 (دَهیَه/ دَهی: پنیر) پراکریت، «دَک/ دِنُوت» (شیرده) و «دایَک» (دایه) پهلوی، «دایَگ» (دایه) و «اودایْ» (حفظ کردن)پارتی، «اودایْ» (یاری دادن، نجات دادن) و «دایَگانی» (دایگی، پرستاری) تورفانی، «ذایَهْ» (کنیز) سغدی، «دایَک» (دایه) و «ذارَک» (پستان) خوارزمی، «دینو» (ماده گاو) سکایی، դայեակ (دایِئَک: دایه) و դիեմ (دیِم: مکیدن، شیر خوردن) و դիեցիկ (دیِتْسیک: نوزاد، مکندهی شیر) ارمنی کهن،
در پارسی از این ریشه چنین کلماتی را سراغ داریم: «دایه»، «دایی»، «خاندایی»، «دایگی»، «دارِه» (نوک پستان). حدسم آن است که «داداش» و «دَدَه/ دادا» (پدر، پدربزرگ) هم از همینجا آمده باشد و از تکرار این بن حاصل آمده باشد. شکلهای دیگر این کلمه را نیز در زبانهای قومی ایرانی سراغ داریم.
در سایر زبانهای زندهی ایرانی از این ریشه چنین واژگانی برخاستهاند: «دی» (مکیدن) یغنابی، «دایْ/ دایی» (قابله) بلوچی، «دییا/ دا/ دی» (دایه، مادر) کردی، «دَک/ دُو/ دائین» (دایی) بختیاری، «دایِه» و «قارداش» (داداش) ترکی، «دادا» (داداش) اصفهانی، «دَدَه» (بابا) و «دَدَم وای» (ای بابا، ای وای) قزوینی، դայեակ (دایِئَک: پرستار) و դիեցիկ (دیِتْسیک: نوزاد، شیرخواره) و դիել (دیِل: شیر خوردن، پروردن) ارمنی، djathe (پنیر) آلبانیایی، «دایَه» (دایه) عربی،
برخی از این واژگان به زبانهای دیگر هم راه یافتهاند: దధి (دَدْهی: پنیر) تلوگو، «دَدیهْ» (پنیر) مالایی و اندونزیایی،
این واژگان در شعر و ادب پارسی هم کاربردی محدود داشتهاند:
فردوسی توسی: «بیامد بکشت آن گرانمایه را چنان بیزبان مهربان دایه را»
اسدی توسی: « سراسر ز دست هنر خورده نوش پدرشان خرد بوده و دایه هوش »
بیدل دهلوی: «چو طفل اشک گداز دلیست پرورش من یتیم عشقم و ربطی به شیر دایه ندارم »