این واژه از ریشهی مغولی «*قای» به معنای «سُر خوردن/ لیز خوردن» گرفته شده که به همین شکل به ترکی هم وارد شده و «قایغوق» و «قاییق» را در این زبان پدید آورده که همان «قایق» است. اصل این ریشه در زبانهای آلتایی قدیم وجود داشته و در زبان بومیان سیبری هم دیده میشود. همین کلمه است که به زبان اسکیموها هم راه یافته و «قایاق» در زبانهایی اینویی را تولید کرده که در شمال قارهی آمریکا رواج دارد. واژهی «کایاک» که نخست به انگلیسی و بعد به پارسی راه یافته مشتقی از همین ریشه است و خویشاوند قایق است که از مسیری واژگونه در ایرانزمین وامگیری شده است.
این واژه عامیانه محسوب میشده و در شعر و ادب پارسی کاربرد نداشته است.