لابیرینت
این کلمه در پارسی از Λαβύρινθος (لابورینْثُوس) یونانی گرفته شده است. نخست فرض میشد که این واژه از کلمهی لودیایی «لابْرون» به معنای «تبر جنگی» گرفته شده باشد. ارجاع این حدس هم این گفتار پلوتارک بود: «Λυδοὶ γάρ 'λάβρυν' τὸν πέλεκυν ὀνομάζουσι»، که یعنی اسم تبر در زبان لودیایی «لابرون» بوده است.[1]
طی سالهای گذشته نظریهی اوانز دربارهی ارتباط لابیرنت و تبر جنگی مورد نقد قرار گرفته و تا حدودی کنار گذاشته شده است. مهمترین عامل در این مورد خوانده شدن نویسهی خطی-ب بوده که نشان داده در این زبان که با یونانی هم پیوند داشته، واژهی «داپوریتو» را به معنای «هزارتو» داشتهایم که در نویسهی خطی-الف هم مشابهش به شکل «دوبورِه/ دوپورِه» یافت میشود. اینها انگار «غار، دخمه» معنی میدادهاند و نامزد خوبی برای نیای «لابیرنت» به شمار میآیند. ناگفته نماند که در نویسهی خطی-الف این کلمات به جایی در کوههای ایدا و دیکتِه اشاره میکنند که هردو به خاطر برخورداری از غارهای پیچ در پیچ شهرت داشتهاند.[2] همچنین غارهای نزدیک شهر گورتینا[3] -پایتخت کرت- در قرن اول میلادی هم «لابیرینثُوس» خوانده میشده است. بنابراین این حدس پذیرفتنی مینماید که نام لابیرنت در اصل به غارهایی پیچاپیش در کوهستان اشاره میکرده و بعدتر به سازهای معمارانه اطلاق شده است.[4] واژهی یونانی laura (لاورا) به معنای «کوچهی باریک، دالان» هم احتمالا بازماندهای از همین ریشهی کهن باشد.
این واژهی باستانی در زبانهای اروپایی به این شکلها وامگیری شده: laburinthus (لابورینْتِئوس) یونانی، labyrinth (۱۴۰۰م.) انگلیسی و فرانسوی و آلمانی. این واژه در دوران مدرن در پارسی هم وامگیری شده است.